Ngày Vật lý trị liệu thế giới 8/9

Ngày 8 tháng 9 hằng năm được Liên đoàn Vật lý trị liệu Thế giới (World Physiotherapy) chọn làm Ngày Vật lý trị liệu Thế giới (World Physiotherapy Day), được tổ chức từ năm 1996. Đây là dịp để cộng đồng quốc tế – bao gồm hơn 600.000 nhà vật lý trị liệu từ 128 quốc gia và vùng lãnh thổ – cùng nhìn lại và tôn vinh vai trò của ngành Vật lý trị liệu trong việc giúp con người vận động, khỏe mạnh và sống độc lập.

Mỗi năm, World Physiotherapy chọn một chủ đề gắn với một vấn đề sức khỏe cộng đồng đang được quan tâm, nhằm giúp người dân hiểu rõ hơn Vật lý trị liệu có thể đóng góp gì cho vấn đề đó. Một vài chủ đề gần đây:

Năm	Chủ đề
2024	Đau thắt lưng và vai trò của Vật lý trị liệu trong phòng ngừa – quản lý
2025	Lão hóa khỏe mạnh (Healthy ageing)
2026	Vai trò của Vật lý trị liệu và hoạt động thể chất trong phòng ngừa, quản lý và phục hồi bệnh tim mạch – đột quỵ

 

Năm 2026, World Physiotherapy chọn chủ đề tập trung vào bệnh tim mạch (cardiovascular disease) và đột quỵ (stroke) – hai trong số những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu.

• Bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới, cướp đi sinh mạng của hơn 20 triệu người mỗi năm – chiếm khoảng 1/3 tổng số ca tử vong toàn cầu, phần lớn do nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
• Phần lớn các ca tử vong do bệnh tim mạch xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình – trong đó có Việt Nam.
• Tin vui là: phần lớn nguy cơ này có thể phòng ngừa được thông qua vận động thể chất hợp lý, và Vật lý trị liệu chính là mắt xích khoa học giúp việc vận động đó an toàn, hiệu quả và phù hợp với từng người.

 

Chỉ cần duy trì khoảng 30 phút vận động thể chất phù hợp, 5 lần mỗi tuần, đã được ghi nhận có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ. Nhà vật lý trị liệu có vai trò:

• Sàng lọc và nhận diện sớm những người có nguy cơ tim mạch cao (ít vận động, thừa cân, huyết áp cao, lối sống tĩnh tại).
• Tư vấn và xây dựng chương trình vận động thể chất an toàn, phù hợp với thể trạng, bệnh nền và độ tuổi của từng người – tránh tình trạng “tập sai còn nguy hiểm hơn không tập”.

Với người đã được chẩn đoán bệnh tim mạch, Vật lý trị liệu giúp:

• Tăng cường khả năng vận động, cải thiện sức bền tim mạch một cách có kiểm soát.
• Giảm nguy cơ tái phát các biến cố tim mạch (như nhồi máu cơ tim tái phát).
• Cải thiện chất lượng cuộc sống, giúp người bệnh tự tin quay lại các hoạt động thường ngày.

Đây là lĩnh vực mà Vật lý trị liệu thể hiện rõ nhất giá trị của mình. Các bằng chứng khoa học cho thấy phục hồi chức năng dựa trên vận động (exercise-based physiotherapy) giúp cải thiện chức năng vận động, khả năng đi lại, thăng bằng và chất lượng cuộc sống ở mọi giai đoạn phục hồi sau đột quỵ – từ giai đoạn cấp tại bệnh viện cho đến phục hồi lâu dài tại cộng đồng.

 

Chủ đề tim mạch – đột quỵ năm nay chỉ là một lát cắt trong phạm vi rất rộng của ngành Vật lý trị liệu. Trên thực tế, Vật lý trị liệu là một mắt xích không thể thiếu trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại, hiện diện ở hầu như mọi giai đoạn của quá trình chăm sóc người bệnh:

• Phòng ngừa: Tư vấn vận động, tư thế, công thái học (ergonomics) để phòng tránh chấn thương và các bệnh lý cơ xương khớp.
• Điều trị – phục hồi chức năng: Phục hồi sau phẫu thuật chỉnh hình, sau chấn thương dây chằng, gãy xương; điều trị đau thắt lưng và các rối loạn cơ xương khớp; phục hồi chức năng thần kinh (đột quỵ, chấn thương sọ não, tổn thương tủy sống…).
• Duy trì chức năng và phòng ngừa tái phát: Đặc biệt quan trọng với người cao tuổi – giúp duy trì khả năng đi lại, thăng bằng, phòng ngừa té ngã và sống độc lập lâu dài.
• Thể thao và hiệu suất vận động: Phòng ngừa chấn thương thể thao, phục hồi chức năng để vận động viên quay lại thi đấu an toàn.
• Hô hấp và các bệnh mạn tính: Hỗ trợ người bệnh phổi mạn tính, sau phẫu thuật lồng ngực, người bệnh cần cải thiện chức năng hô hấp.

Điểm chung xuyên suốt của Vật lý trị liệu là: không chỉ điều trị triệu chứng, mà can thiệp vào tận gốc vấn đề chức năng vận động của con người – dựa trên đánh giá lâm sàng cẩn thận, cá thể hóa theo từng người bệnh, và có cơ sở khoa học rõ ràng cho từng quyết định điều trị.

Nhân Ngày Vật lý trị liệu Thế giới năm nay, chúng tôi – những người làm công tác đào tạo và thực hành trong lĩnh vực Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, xin gửi đến cộng đồng ba thông điệp:

• Vận động thể chất là “liều thuốc” phòng bệnh tim mạch, đột quỵ hiệu quả và ai cũng có thể tiếp cận. Nhưng vận động thế nào cho đúng, cho an toàn với từng thể trạng, đó là nơi vai trò chuyên môn của nhà vật lý trị liệu trở nên cần thiết.
• Nếu bạn hoặc người thân đang gặp khó khăn về vận động – dù là sau một cơn đột quỵ, sau phẫu thuật, do đau mạn tính, hay đơn giản là do tuổi tác – hãy tìm đến sự tư vấn của nhà vật lý trị liệu càng sớm càng tốt. Can thiệp đúng thời điểm tạo ra khác biệt rất lớn cho kết quả phục hồi.
• Vật lý trị liệu là một chuyên ngành y tế dựa trên bằng chứng khoa học, đòi hỏi được đào tạo bài bản và thực hành có hệ thống. Đầu tư cho đào tạo nhân lực Vật lý trị liệu chính là đầu tư cho một hệ thống y tế phòng ngừa hiệu quả hơn, giảm gánh nặng bệnh không lây nhiễm cho xã hội.