Ngắm lá đỏ – 紅葉狩り（MOMIJIGARI）

Tháng 9 bắt đầu, thời tiết dần trở nên mát mẻ hơn sau những ngày hè oi nóng. Tại Nhật Bản, đây cũng là khoảng thời gian thiên nhiên bắt đầu chuẩn bị cho một trong những mùa cảnh sắc được mong đợi nhất trong năm – mùa lá chuyển màu.

Lá đỏ (紅葉 – Kōyō) là hiện tượng lá cây chuyển màu khi mùa thu đến, thường thấy ở các loài cây rụng lá như phong, du Nhật Bản hay ngân hạnh. Không chỉ tạo nên những khung cảnh đặc trưng của mùa thu Nhật Bản, sự thay đổi màu sắc của lá còn gắn với một nét văn hóa thú vị: 紅葉狩り（Momijigari）– thưởng ngoạn lá đỏ.

Trong môi trường giao lưu văn hóa Việt – Nhật tại Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam (THUV), những câu chuyện về đời sống và văn hóa Nhật Bản cũng là một cách để sinh viên hiểu thêm về đất nước, con người và những giá trị gần gũi hiện diện trong cuộc sống thường ngày. Nhân thời điểm mùa lá đỏ đang đến gần, hãy cùng tìm hiểu Momijigari và cả những điều kiện tự nhiên tạo nên sắc đỏ đặc biệt của mùa thu Nhật Bản.

Nói một cách đơn giản, 紅葉狩り（Momijigari） là việc đi đến núi, đồng quê hoặc những nơi có nhiều cây cối để ngắm những tán lá đang chuyển màu và tận hưởng vẻ đẹp của mùa lá đỏ. Tại Nhật Bản, cũng giống như văn hóa ngắm hoa vào mùa xuân, vào mùa thu (khoảng tháng 10, tháng 11), người Nhật có văn hóa thưởng ngoạn và chiêm ngưỡng vẻ đẹp của lá cây chuyển màu. Nguyên nhân khiến lá cây chuyển sang màu đỏ vào mùa thu là do anthocyanin có trong lá. Vào mùa xuân và mùa hè, khi nhiệt độ còn cao, anthocyanin chưa tồn tại trong lá. Trong suốt mùa hè nóng bức, lá cây thực hiện quá trình quang hợp nhờ một thành phần có tên chlorophyll (diệp lục), vì vậy lá có màu xanh. Sau đó, các protein được tạo ra thông qua quá trình quang hợp sẽ phản ứng hóa học với lượng đường tích tụ trong lá, từ đó tạo ra anthocyanin. Chính quá trình này khiến lá cây dần chuyển sang màu đỏ.

Khi nhiệt độ ban đêm giảm mạnh và nhiệt độ thấp nhất xuống dưới 8°C, lá cây bắt đầu chuyển màu. Khi nhiệt độ thấp nhất xuống khoảng 5–6°C, lá sẽ chuyển màu rất nhanh. Ngoài ra, người ta cho rằng khi chênh lệch nhiệt độ giữa ban ngày và ban đêm khoảng 15°C, màu lá đỏ sẽ trở nên đặc biệt đẹp. Đường được tạo ra nhờ ánh sáng mặt trời vào ban ngày. Khi nhiệt độ vẫn cao, lượng đường này liên tục được tiêu thụ để tạo năng lượng. Tuy nhiên, khi nhiệt độ ban đêm giảm xuống và thời tiết trở nên lạnh hơn, quá trình tiêu thụ đường sẽ chậm lại. Vì vậy, đến sáng hôm sau, một lượng lớn đường vẫn còn tồn lại trong lá. Lượng đường này phản ứng hóa học với protein, tạo ra anthocyanin và khiến lá ngày càng chuyển sang màu đỏ.

Nếu thời tiết quá khô, lá cây sẽ bị khô héo. Vì vậy, độ ẩm ở mức thích hợp cũng là một điều kiện cần thiết để lá có thể chuyển màu đẹp.

Người ta cho rằng nếu thời gian có ánh nắng kéo dài từ mùa hè sang mùa thu, màu lá đỏ sẽ trở nên rực rỡ hơn. Thông qua quá trình quang hợp, cây tạo ra đường và protein. Tuy nhiên, nếu thời gian có ánh nắng ngắn, cây không thể thực hiện đủ quá trình quang hợp. Kết quả là lượng anthocyanin được tạo ra cũng không đủ, khiến lá không thể chuyển sang màu đỏ đẹp.

 

Như vậy, vì quá trình lá chuyển màu phụ thuộc vào nhiều điều kiện tự nhiên nên thời điểm bắt đầu mùa lá đỏ sẽ khác nhau tùy từng năm.

 

Có rất nhiều cách để tận hưởng mùa lá đỏ, chẳng hạn như lái xe ngắm cảnh, tổ chức picnic giữa thiên nhiên hay đơn giản là thong thả tản bộ và ngắm những hàng cây đang đổi màu.

 

Khoảng thời gian thư giãn, chậm rãi như vậy cũng có thể giúp chúng ta giải tỏa căng thẳng và làm mới tinh thần, vì thế rất đáng để trải nghiệm.

 

Ngoài ra, những chiếc lá rụng có hình dáng và màu sắc đẹp còn có thể được mang về, kẹp vào sách để ép lá, vừa có thể lưu giữ lại vẻ đẹp của mùa thu, vừa trở thành một kỷ niệm đáng nhớ về sau.

Momijigari vì thế không đơn thuần là đi tìm một địa điểm có lá đỏ đẹp để chụp ảnh. Việc thong thả tản bộ, lái xe ngắm cảnh hay tổ chức một buổi picnic giữa thiên nhiên cũng là những cách để con người dành thời gian quan sát sự thay đổi của mùa, thư giãn và làm mới tinh thần sau những ngày học tập, làm việc bận rộn.

Những chiếc lá rụng có hình dáng và màu sắc đẹp còn có thể được mang về ép trong trang sách, lưu lại một chút sắc thu và trở thành kỷ niệm về chuyến đi. Nếu có dịp đến Nhật Bản vào mùa thu, các bạn cũng hãy thử một lần trải nghiệm Momijigari để cảm nhận nét đẹp rất riêng này.

Với sinh viên Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam (THUV), tìm hiểu những nét văn hóa như Momijigari cũng là một cách gần gũi để khám phá Nhật Bản bên cạnh những kiến thức được tiếp nhận trong môi trường học tập. Từ một mùa lá đổi màu, một món ăn hay một phong tục thường ngày, mỗi câu chuyện đều có thể mở thêm một góc nhìn về thiên nhiên, con người và văn hóa Nhật Bản.