Trà đạo là một trong những nét tinh hoa tiêu biểu của văn hóa Nhật Bản, mang trong mình giá trị thẩm mỹ, tinh thần và nhân văn sâu sắc. Từ hơn 1200 năm trước, kể từ khi trà được du nhập vào Nhật Bản cho đến nay, nghệ thuật này không chỉ dừng lại ở việc thưởng thức một tách trà, mà còn trở thành “con đường” nuôi dưỡng tâm hồn, xây dựng mối quan hệ hài hòa và rèn luyện sự tĩnh tại. Với định hướng giao lưu văn hóa Việt – Nhật, Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam mong muốn mang đến cho sinh viên và cộng đồng cơ hội tìm hiểu, trải nghiệm trà đạo như một cách để bồi dưỡng tinh thần, nâng cao sức khỏe và thấm nhuần giá trị nhân văn trong đời sống.
Lịch sử của trà đạo đã trải qua một quá trình phát triển dài khoảng 1200 năm, kể từ khi trà được truyền vào Nhật Bản vào thời Nara cho đến ngày nay. Trong quá trình đó, Sen no Rikyū đã đưa tinh thần “wabi-sabi” lên đến đỉnh cao và đề xướng 4 nguyên tắc cơ bản “Hòa – Kính – Thanh – Tịch” (和敬清寂). Ý nghĩa của bốn chữ này là:
- Hòa (和): Tôn trọng cá tính của nhau, xây dựng mối quan hệ hài hòa.
- Kính (敬): Kính trọng nhân cách của đối phương.
- Thanh (清): Không chỉ bên ngoài trong sáng, mà tâm hồn cũng phải thanh khiết.
- Tịch (寂): Một trạng thái an tĩnh, trong trẻo và bình thản.
Đây không chỉ là coi trà đạo như những nghi thức, mà còn như một “con đường” thể hiện cách sống và cách nuôi dưỡng tâm hồn. Ngoài ra, còn có quan niệm “Nhất kỳ nhất hội” (一期一会) – nghĩa là trân trọng mỗi cuộc gặp gỡ ở thời khắc và nơi chốn duy nhất đó. Cách nhìn nhận này gắn liền với việc làm sâu sắc thêm các mối quan hệ giữa con người, cũng như trân quý từng khoảnh khắc của hiện tại.
Trình tự của trà đạo ( phiên bản giản lược)
1. Sau khi làm ấm chén trà, cho một lượng vừa đủ bột matcha vào, rót nước nóng ở nhiệt độ thích hợp, rồi dùng chasen (dụng cụ đánh trà) để khuấy.
2. Trước khi uống matcha, thưởng thức một chiếc bánh ngọt để cảm nhận sự hài hòa với vị đắng của matcha.
3. Khi nhận chén trà, nâng bằng tay phải, đặt lên tay trái, sau đó xoay nhẹ theo chiều kim đồng hồ.
4. Sau khi uống xong, đặt chén xuống, cúi đầu nhẹ để bày tỏ lòng cảm tạ.
Lợi ích của trà đạo
1. Những động tác cẩn trọng khi sử dụng chén trà và các dụng cụ giúp nuôi dưỡng tấm lòng trân trọng đồ vật.
2. Dụng cụ trà đạo do nghệ nhân thủ công làm ra, khi cảm nhận vẻ đẹp và chất liệu của chúng, ta rèn luyện được sự tinh tế trong cảm nhận thẩm mỹ.
3. Giữ đúng tư thế và chú ý đến cách đi đứng, cử chỉ sẽ giúp rèn luyện cơ thể, duy trì sức khỏe.
4. Trong matcha có chứa catechin (giúp chống lão hóa, tăng cường miễn dịch), theanine (mang lại hiệu quả thư giãn) cùng nhiều thành phần có lợi khác.
Trà đạo không chỉ là nghi thức thưởng trà, mà còn là hành trình rèn luyện tâm tính, nuôi dưỡng sự tinh tế trong cảm nhận thẩm mỹ và chăm sóc sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Tại Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam, các hoạt động trải nghiệm văn hóa như trà đạo trong những sự kiện như Open Day chính là cầu nối để sinh viên hiểu rõ hơn tinh thần “Hòa – Kính – Thanh – Tịch”, đồng thời cảm nhận được sự giao thoa văn hóa Việt – Nhật. Và ngay trong đời sống thường ngày, việc thong thả thưởng thức hương vị matcha cũng là cách để mỗi người tìm thấy sự thư giãn, bình an và nâng cao sức khỏe.
Tài liệu tham khảo
- Thực tiễn giáo dục con người thông qua văn hóa trà đạo / Đặc trưng học tập – Đại học Quốc tế Nagasaki
- Sức hấp dẫn và lợi ích của trà đạo – Hướng đến một cuộc sống giàu giá trị tinh thần / smailwin
