Ngày Bại não Thế giới 6/10: Hiểu đúng và đồng hành cùng người bại não

Mỗi năm, vào ngày 6 tháng 10, hàng triệu người ở hơn 100 quốc gia cùng khoác lên mình màu xanh lá để hưởng ứng Ngày Bại não Thế giới (World Cerebral Palsy Day). Đây là dịp để cộng đồng thấu hiểu, tôn vinh và hành động vì những người đang sống chung với bại não cùng gia đình của họ. Phía sau mỗi con số thống kê là một đứa trẻ đang cố gắng từng ngày để ngồi vững, bước đi hay nói trọn một câu, và những người cha, người mẹ lặng lẽ kiên trì suốt nhiều năm trời.

Hưởng ứng tinh thần của Ngày Bại não Thế giới, Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam (THUV) chia sẻ những kiến thức về bại não, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết sớm đến các phương pháp can thiệp và phục hồi chức năng. Qua đó, bài viết mong muốn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện và can thiệp sớm, đồng thời lan tỏa sự thấu hiểu, tôn trọng và đồng hành cùng người bại não trong cuộc sống.

Ngày Bại não Thế giới được khởi xướng năm 2012 bởi Liên minh Bại não (Cerebral Palsy Alliance) tại Úc và nhanh chóng trở thành phong trào toàn cầu. Thông điệp những năm gần đây là #UniqueANDUnited – “Độc đáo và Đoàn kết”: mỗi người bại não là một cá thể riêng biệt, và khi cùng đứng chung, cộng đồng ấy đủ mạnh để tạo ra thay đổi. Ngày 6/10 hướng tới:

• Nâng cao nhận thức để xã hội hiểu đúng về bại não, xóa bỏ định kiến.
• Tôn vinh nghị lực của người bại não và sự hy sinh thầm lặng của người chăm sóc.
• Thúc đẩy quyền được tiếp cận y tế, giáo dục, việc làm và các dịch vụ công bình đẳng.

Bại não (Cerebral Palsy – CP) là nhóm các rối loạn vĩnh viễn về vận động và tư thế, do tổn thương ở não đang phát triển – trong bào thai, trong khi sinh hoặc trong khoảng 2 năm đầu đời. Ba điểm cốt lõi cần ghi nhớ:

• Không tiến triển: tổn thương não không nặng dần lên, nhưng co rút cơ, biến dạng khớp có thể xuất hiện nếu không được can thiệp.
• Không lây: trẻ bại não hoàn toàn có thể học tập, vui chơi cùng các bạn.
• Không đồng nghĩa với chậm trí tuệ: nhiều người bại não có trí tuệ bình thường; khó khăn chủ yếu ở việc điều khiển cơ thể.

Thể phổ biến nhất là thể co cứng (70 – 80%), cơ bị tăng trương lực, cử động khó khăn; ngoài ra còn có thể loạn động (cử động không tự chủ), thể thất điều (rối loạn thăng bằng) và thể hỗn hợp. Một số trẻ có thể kèm động kinh, giảm thị lực, thính lực hoặc khó khăn về ngôn ngữ, nhai nuốt.

Trên thế giới ước tính có khoảng 17 triệu người sống chung với bại não, tỷ lệ mắc khoảng 2 – 3 trên 1.000 trẻ sinh sống. Tại Việt Nam, tỷ lệ này khoảng 1,8/1.000 trẻ, chiếm gần một phần ba số trẻ khuyết tật. Đáng lưu ý, khoảng 2/3 trẻ bại não sống ở nông thôn, nơi dịch vụ phục hồi chức năng còn hạn chế – đây là khoảng trống lớn nhất cần được lấp đầy.

IV. NGUYÊN NHÂN VÀ PHÒNG NGỪA

Giai đoạn	Yếu tố nguy cơ thường gặp
Trước sinh	Mẹ nhiễm trùng khi mang thai (rubella, cytomegalovirus…), tiếp xúc chất độc, tiền sản giật, đa thai.
Trong khi sinh	Sinh non, nhẹ cân, ngạt hoặc thiếu oxy khi sinh, chuyển dạ kéo dài.
Sau sinh	Vàng da sơ sinh nặng, viêm não – màng não, chấn thương sọ não, đuối nước.

 

Phần lớn trường hợp bại não không phải lỗi của ai. Tuy vậy, nhiều nguy cơ có thể giảm được nhờ: tiêm phòng rubella trước khi mang thai, khám thai định kỳ, sinh con tại cơ sở y tế, theo dõi sát vàng da sơ sinh, tiêm chủng đầy đủ và phòng tránh tai nạn cho trẻ nhỏ.

Não bộ trẻ nhỏ có khả năng thích nghi, bù trừ rất cao, vì vậy phát hiện và can thiệp càng sớm, trẻ càng có nhiều cơ hội phát triển. Cha mẹ nên lưu ý các dấu hiệu sau:

Khi thấy những dấu hiệu này, đừng chờ “lớn tự khắc hết” mà hãy đưa trẻ đến khám chuyên khoa Nhi, Thần kinh hoặc Phục hồi chức năng. Trẻ sinh non, nhẹ cân, từng bị ngạt hay vàng da nặng cần được theo dõi phát triển định kỳ ngay từ những tháng đầu.

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bại não, nhưng với sự kiên trì, phần lớn trẻ tiến bộ rõ rệt; nhiều em có thể tự chăm sóc bản thân, đi học và làm việc. Các phương pháp chính gồm:

• Vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu: cải thiện vận động, thăng bằng, cầm nắm và kỹ năng sinh hoạt.
• Ngôn ngữ trị liệu: hỗ trợ phát âm, giao tiếp và nhai nuốt an toàn.
• Dụng cụ chỉnh hình, xe lăn, khung tập đi; thuốc hoặc phẫu thuật khi có chỉ định của bác sĩ.
• Giáo dục đặc biệt và hòa nhập phù hợp với khả năng của từng trẻ.

Gia đình chính là “nhà trị liệu” quan trọng nhất. Tập luyện đều đặn mỗi ngày tại nhà, lồng ghép vào sinh hoạt và trò chơi, có giá trị hơn nhiều so với những đợt tập dồn dập rồi bỏ dở. Cha mẹ cũng cần cảnh giác với quảng cáo “chữa khỏi bại não”, và đừng quên chăm sóc sức khỏe, tinh thần của chính mình để đồng hành lâu dài cùng con.

Hiểu lầm	Sự thật
Bại não là bệnh lây.	Bại não không lây qua bất kỳ con đường nào.
Trẻ bại não đều chậm trí tuệ.	Nhiều trẻ có trí tuệ bình thường; khó nói không có nghĩa là không hiểu.
Bại não là do “số phận”.	Bại não có nguyên nhân y khoa rõ ràng.
Có thuốc đặc trị chữa khỏi.	Phục hồi chức năng kiên trì mới là con đường hiệu quả.

 

• Mỗi cá nhân: mặc áo xanh lá, chia sẻ thông tin đúng với hashtag #WorldCPDay, #UniqueANDUnited; dùng ngôn ngữ tôn trọng và hỏi “Bạn có cần giúp gì không?” trước khi giúp đỡ.
• Gia đình: theo dõi các mốc phát triển của con; dạy trẻ biết tôn trọng và kết bạn với các bạn có hoàn cảnh khác biệt.
• Nhà trường: tạo điều kiện học hòa nhập, xây lối đi có dốc, phòng chống kỳ thị và bắt nạt.
• Doanh nghiệp và cộng đồng: cải thiện khả năng tiếp cận, tạo cơ hội việc làm, hỗ trợ xe lăn và dụng cụ chỉnh hình cho trẻ vùng khó khăn.

 

Người bại não không cần sự thương hại, mà cần sự thấu hiểu, cơ hội và một môi trường không rào cản. Hôm nay, hãy cùng khoác lên màu xanh lá, lan tỏa một thông tin đúng, một lời nói tử tế hay một hành động nhỏ – bởi mỗi người là độc đáo, và khi chúng ta đoàn kết, không ai bị bỏ lại phía sau.

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bại não cải thiện khả năng vận động, phát triển kỹ năng sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống. Quá trình này không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành mà còn cần sự kiên trì, thấu hiểu và phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên y tế, người bệnh và gia đình.

Thông qua việc chia sẻ kiến thức y khoa và nâng cao nhận thức cộng đồng, Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam (THUV) mong muốn góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn trong chăm sóc sức khỏe, đồng thời giúp sinh viên, đặc biệt là sinh viên ngành Kỹ thuật phục hồi chức năng, hiểu sâu sắc hơn về vai trò và trách nhiệm của người làm công tác phục hồi chức năng đối với người bệnh và xã hội.

Độc đáo – Đoàn kết – Không ai bị bỏ lại phía sau. #WorldCPDay