Ý nghĩa của lì xì

Tết Âm lịch (hay Tết Nguyên Đán, Tết Cổ truyền) là lễ hội lớn, quan trọng nhất của người Việt và một số nước Đông Á, đánh dấu sự bắt đầu năm mới theo lịch âm. Diễn ra vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 dương lịch, đây là dịp gia đình đoàn tụ, tưởng nhớ tổ tiên và chào đón sự khởi đầu mới với mong muốn may mắn, an lành. Có rất nhiều phong tục tập quán tốt đẹp trong dịp đại lễ này.

Tục mừng tuổi đã là một phần không thể tách rời của văn hóa người Việt trong suốt lịch sử. Nó gắn liền với những ước vọng tốt đẹp trong ngày đầu xuân năm mới, truyền tải những lời chúc may mắn, sức khỏe và thành công cho mọi người

Lì xì hay mừng tuổi dịp Tết Nguyên đán là một phong tục lâu đời của người Việt. Dù là Tết xưa hay Tết nay, tục lệ này vẫn luôn được gìn giữ và trở thành một nét đẹp văn hóa truyền thống không thể thiếu trong những ngày Tết đến Xuân về. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, phong tục này ít nhiều bị lợi dụng, biến tướng, lệch lạc so với giá trị tốt đẹp vốn có. Do đó, bảo tồn và phát huy tính biểu trưng của phong tục này là một việc vô cùng ý nghĩa.

Tặng tiền mừng tuổi vào dịp đầu năm, hay những dịp lễ, là một phong tục phổ biến ở các nước Á Đông. Phong tục này vốn phổ biến ở Việt Nam từ rất lâu vào dịp Tết Nguyên Đán, gọi là lì xì. Vào những ngày Tết người lớn thường tặng cho trẻ con một khoản tiền nho nhỏ, bỏ trong phong bao màu đỏ in hoa văn rất đẹp thường có ý nghĩa tượng trưng cho may mắn và tài lộc, gọi là tiền mừng tuổi.

Tục này bắt nguồn từ Trung Quốc từ đời Tần. Vào thời gian đó, người ta dùng một sợi chỉ đỏ để xâu tiền thành một xâu theo hình con rồng hoặc thành kiếm để ỏ chân giường hoặc cạnh gối trẻ em. Xâu tiền đó gọi là tiền áp Tuế giống như cách gọi của người Trung Quốc ngày nay, có nghĩa là món tiền mừng cho đứa trẻ, với mong ước đứa trẻ được tiền, được lộc có thể vượt qua tuổi đó với những điều tốt lành và may mắn.

Xưa kia, ở Trung Quốc, tiền mừng tuổi thường là một vòng đỏ xâu 100 cắc tiền đồng, biểu hiện cho lời chúc sống lâu trăm tuổi. Ngày nay, tiền mừng tuổi đầu năm, còn có ý nghĩa tượng trưng cho sức khỏe, may mắn, thành đạt được cho vào phong bao bằng giấy đỏ hoặc vải nhung đỏ, có những trang trí mang nghĩa cát tường, hạnh phúc và những câu chúc, an lành, phát đạt như “Hòa gia bình an”, “Kim ngọc mãn đường”, “Vạn sự như ý”... Vì vậy, tặng tiền áp Tuế còn được gọi là tặng Hồng Bao.

Từ “lì xì” trong tiếng Việt, sử dụng phổ biến ở miền Nam, được cho là có nguồn gốc từ tiếng Trung Quốc, là cách đọc của từ “lợi thị” hoặc “lợi sự” (phát âm theo giọng Quan Thoại là li shi, theo giọng Quảng Đông là lì xì, lầy xì), có nghĩa gốc là một món đồ hay món tiền mang đến lợi lộc, vận tốt, vận may. Tặng lì xì là tặng món tiền thể hiện điều lành và may mắn cho đứa trẻ.

Ngày nay, tục mừng tuổi đã cởi mở hơn, đặc biệt những người nhỏ tuổi nhưng đã lập gia đình, đã có thu nhập thì có thể mừng tuổi cho những bậc cao niên như cha mẹ, ông bà….

Ở Việt Nam, mừng tuổi vốn chỉ là những đồng tiền xu bỏ trong phong bao giấy hồng điều, hoặc trang trí vàng son bắt mắt mà người lớn tặng cho trẻ con trong những ngày Tết. Khi được tiền lì xì trẻ sẽ vui cười và tiếng cười của trẻ có thể xua đuổi điều xấu. Vì vậy mừng tuổi cũng có ý nghĩa cầu may, cầu phúc trong năm mới.

Theo tục lệ ở một số địa phương thì người nhỏ tuổi không mừng tuổi người lớn hơn, vì vừa không đúng ý nghĩa, vừa bị cho là “hỗn”. Tuy nhiên, ngày nay, tục mừng tuổi đã cởi mở hơn, đặc biệt những người nhỏ tuổi nhưng đã lập gia đình, đã có thu nhập thì có thể mừng tuổi cho những bậc cao niên như cha mẹ, ông bà, để chúc tụng may mắn, sức khỏe, bình an. Sáng sớm mồng một Tết hay ngày “Chính đán”, mọi sinh hoạt ngừng lại, các con cháu tụ họp ở nhà tộc trưởng để lễ tổ tiên chúc Tết ông bà, các bậc huynh trưởng và mừng tuổi lẫn nhau. Theo tục lệ, cứ năm mới tới, kể cả người lớn lẫn trẻ con, mỗi người tự nhiên tăng lên một tuổi. Người lớn “mừng tuổi” trẻ em một cách cụ thể bằng những đồng tiển mới bỏ trong những “phong bao”. Tiền mừng tuổi nhận được trong ngày Tết gọi là “Tiền mở hàng”. Xưa còn có lệ cho tiền phong bao với số tiền lẻ (chứ không phải là tiền chẵn), ngụ ý tiền này sẽ sinh sôi nảy nở thêm nhiều.

Ý nghĩa chi tiết của tiền mừng tuổi:

• Tượng trưng cho may mắn và tài lộc:Màu đỏ của bao lì xì biểu thị sự cát tường, xua đuổi tà khí, mang lại năng lượng tích cực. Tiền bên trong tượng trưng cho “tiền mở hàng” may mắn, cầu chúc sự hanh thông, thịnh vượng.
• Lời chúc sức khỏe và bình an:Người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ để cầu mong các bé khỏe mạnh, học hành tấn tới

. Con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ thể hiện lòng hiếu thảo, kính trọng và chúc sống lâu trăm tuổi

• Sự gắn kết và yêu thương:Phong tục này là cách sẻ chia niềm vui, sự quan tâm, thắt chặt tình thân giữa các thành viên trong gia đình, họ hàng và bạn bè.
• Giá trị truyền thống:Theo quan niệm xưa, tiền lì xì giúp xua đuổi yêu quái, mang lại sự bình an cho trẻ nhỏ, xuất phát từ các truyền thuyết về sự may mắn. 

Và ý nghĩa thực sự của lì xì nằm ở tấm lòng, không phải mệnh giá bên trong.

Chúc các bạn và gia đình đón Tết đầm ấm, hạnh phúc!