Nét tương đồng văn hóa trong lễ hội năm mới Việt Nam – Nhật Bản: Từ bánh chưng đến bánh dày mochi

Mỗi quốc gia đều có những phong tục và lễ hội truyền thống trong dịp năm mới, phản ánh rõ nét bản sắc văn hóa cũng như đời sống tinh thần của dân tộc mình. Ở Việt Nam, lễ hội gói bánh chưng vào dịp Tết Nguyên Đán đã trở thành một biểu tượng văn hóa thiêng liêng, gắn liền với truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và lòng biết ơn đối với tổ tiên. Tương tự, tại Nhật Bản, lễ hội giã bánh dày Mochitsuki được tổ chức vào dịp năm mới với mong ước cầu chúc may mắn, sức khỏe và hạnh phúc cho gia đình và cộng đồng. Dù thuộc hai nền văn hóa khác nhau, hai lễ hội này vẫn có nhiều điểm tương đồng đáng chú ý, thể hiện những giá trị chung của con người Á Đông.

Trong môi trường giáo dục mang tính giao thoa văn hóa như Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam (THUV), việc tìm hiểu và so sánh các phong tục truyền thống của Việt Nam và Nhật Bản không chỉ giúp sinh viên mở rộng hiểu biết về văn hóa mà còn góp phần tăng cường sự thấu hiểu và kết nối giữa hai quốc gia.

Điểm tương đồng nổi bật nhất giữa lễ hội gói bánh chưng và lễ hội Mochitsuki là đều gắn liền với Tết cổ truyền và hoạt động làm bánh truyền thống. Vào những ngày cuối năm, người Việt quây quần bên nhau để gói và nấu bánh chưng, trong khi người Nhật cùng tụ họp để giã gạo nếp làm bánh mochi. Đây không chỉ là công việc chuẩn bị món ăn cho ngày Tết mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình, cộng đồng sum họp, sẻ chia và gắn kết tình cảm. Không khí rộn ràng, ấm áp của những hoạt động ấy góp phần tạo nên sắc xuân và tinh thần đoàn kết trong dịp năm mới.

 

Bên cạnh đó, ý nghĩa tâm linh của hai lễ hội cũng mang nhiều điểm tương đồng. Bánh chưng của người Việt thường được dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với ông bà, tổ tiên và cội nguồn dân tộc. Trong khi đó, bánh mochi của người Nhật cũng được dùng để dâng lên thần linh với niềm tin rằng những chiếc bánh dẻo thơm sẽ mang lại sức khỏe, may mắn và sự thịnh vượng trong năm mới. Dù cách thể hiện khác nhau, cả hai đều phản ánh niềm tin tâm linh và ước vọng về một năm mới an lành, tốt đẹp.

 

Tuy nhiên, mỗi lễ hội vẫn mang những nét riêng, thể hiện bản sắc văn hóa đặc trưng của từng quốc gia. Bánh chưng có hình vuông, tượng trưng cho mặt đất, gắn liền với truyền thuyết Lang Liêu và nền văn hóa nông nghiệp lúa nước lâu đời của Việt Nam. Ngược lại, bánh mochi thường có hình tròn, biểu trưng cho sự viên mãn, tròn đầy theo quan niệm của người Nhật. Cách làm bánh cũng thể hiện sự khác biệt rõ nét: bánh chưng được gói bằng lá dong và nấu trong nhiều giờ liền, còn mochi được làm bằng cách giã gạo nếp trong tiếng hò reo rộn ràng, thể hiện tinh thần tập thể và sự phối hợp nhịp nhàng.

Có thể thấy, lễ hội gói bánh chưng của Việt Nam và lễ hội giã bánh dày Mochitsuki của Nhật Bản tuy khác nhau về hình thức và cách thực hiện, nhưng đều hướng tới việc gìn giữ giá trị truyền thống, đề cao tinh thần cộng đồng và gửi gắm những ước vọng tốt đẹp cho năm mới. Những nét tương đồng ấy cho thấy, dù khác biệt về văn hóa và phong tục, con người ở nhiều quốc gia vẫn luôn trân trọng gia đình, cội nguồn và nuôi dưỡng niềm hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đặc biệt tại Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam – nơi kết nối giáo dục và văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản – việc tìm hiểu những phong tục truyền thống như lễ hội bánh chưng hay Mochitsuki góp phần nuôi dưỡng sự tôn trọng văn hóa, tăng cường giao lưu quốc tế và xây dựng môi trường học tập giàu giá trị nhân văn.

Nguyễn Thị Yến

Phòng hành chính tổng hợp