Bảo vệ bản thân – phòng ngừa té ngã, duy trì sức khỏe

Té ngã là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương nghiêm trọng, suy giảm chức năng vận động và mất khả năng độc lập ở người cao tuổi. Không chỉ để lại hậu quả về thể chất như gãy xương, tổn thương khớp hay cột sống, té ngã còn gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, khiến người cao tuổi sợ hãi vận động, thu hẹp sinh hoạt và giảm chất lượng cuộc sống. Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, việc nhận diện nguy cơ, đánh giá sớm và chủ động phòng ngừa té ngã trở thành một nội dung quan trọng trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Đây cũng là lĩnh vực được chú trọng trong đào tạo tại ngành Kỹ thuật phục hồi chức năngTrường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam, nơi sinh viên được trang bị kiến thức và kỹ năng nhằm hỗ trợ người cao tuổi duy trì vận động an toàn và độc lập.
 

1) Mối quan hệ giữa té ngã và sức khỏe

  • Té ngã có thể dẫn đến chấn thương nghiêm trọng như gãy xương, đầu gối bị tổn thương hoặc rối loạn chức năng vận động. Hậu quả kéo dài của té ngã là việc mất khả năng di chuyển độc lập, dẫn đến phụ thuộc vào người khác và giảm chất lượng sống.
  • Té ngã không chỉ gây chấn thương về thể chất mà còn dẫn đến tâm lý sợ hãi, giảm tự tin, và có thể dẫn đến mất khả năng độc lập trong sinh hoạt hàng ngày.
  • Các chấn thương sau té ngã, như gãy xương, gãy khớp háng hoặc gãy cột sống, có thể dẫn đến yêu cầu chăm sóc dài hạntăng chi phí y tế.

2) Nguyên nhân gây té ngã

Té ngã không chỉ do một nguyên nhân duy nhất mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm:
  • Yếu tố nội tại (do bản thân con người):
    • Tiền sử té ngã: Người đã từng té ngã có nguy cơ cao bị té ngã lần nữa.
    • Suy giảm thăng bằng: Khi cơ thể không còn khả năng giữ thăng bằng tốt, nguy cơ té ngã tăng lên.
    • Suy giảm cơ lực: Cơ yếu sẽ gây khó khăn trong việc di chuyển, dễ dẫn đến mất thăng bằng.
    • Rối loạn thị giác: Thị lực giảm làm cho việc nhận diện vật cản và nguy hiểm trở nên khó khăn.
    • Rối loạn cảm giác và nhận thức: Nếu cảm giác hoặc nhận thức bị suy giảm, bệnh nhân có thể không nhận ra các nguy cơ xung quanh.
    • Dùng nhiều thuốc: Sử dụng nhiều loại thuốc hoặc thuốc an thần có thể gây chóng mặt, mất thăng bằng.
  • Yếu tố ngoại lai (do môi trường):
    • Môi trường sống không an toàn: Các vật cản như thảm, đồ đạc lộn xộn, điện thoại dây, hoặc sàn nhà trơn có thể gây té ngã.
    • Ánh sáng không đủ: Thiếu ánh sáng làm giảm khả năng nhận diện vật cản khi đi lại.
    • Giày dép không phù hợp: Giày trơn hoặc không phù hợp có thể gây trượt ngã.

3) Phương pháp kiểm tra nguy cơ té ngã

  • Các bài kiểm tra như kiểm tra tốc độ đi bộ, bài tập đứng dậy từ ghế, hoặc các câu hỏi về tình trạng sức khỏe có thể giúp xác định nguy cơ té ngã.
  • Bảng câu hỏi với các câu hỏi về tiền sử té ngã, sức khỏe và thuốc đang sử dụng có thể giúp xác định nguy cơ té ngã.
No Nội dung câu hỏi Không
1 Trong 1 năm trở lại đây bạn có từng bị ngã không? 0 5
2 Tốc độ đi bộ của bạn có chậm lại không? 0 2
3 Bạn có sử dụng gậy không? 0 2
4 Bạn có bị còng lưng không? 0 2
5 Hàng ngày bạn có uống từ 5 loại thuốc trở lên không? 0 2
Tổng điểm  
  • Điểm tổng từ 6 trở lên cho thấy nguy cơ cao.

4) Luyện tập dự phòng té ngã

  • Các bài tập cải thiện thăng bằngtăng cường cơ bắp rất quan trọng trong việc phòng tránh té ngã, bao gồm các bài tập như đứng một chân, ngồi đứng từ ghếbài tập đi lại.
  • Luyện tập chức năng nhận thứcthực hiện các bài tập đa nhiệm (đi bộ kết hợp nói) giúp tăng cường khả năng nhận thức và sự linh hoạt cơ thể.
  • Một số bài tập cơ bản như sau:
Bài 1: tập khỏe nhóm cơ trước đùi ở tư thế nằm

·       Tư thế: người tập nằm ngửa, lấy 1 khăn tắm cuộn lại hoặc gối mỏng đặt dưới khoeo chân.

·       Thực hiện: duỗi gối ép mạnh khoeo chân vào khăn/gối. Duy trì tư thế này 10 giây và thả lỏng rồi lặp đi lặp lại động tác.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-1
Bài 2: tập khỏe nhóm cơ dạng và khép khớp háng

·       Tư thế: người tập nằm ngửa, chân duỗi thăng, đầu ngón chân hướng lên trời.

·       Thực hiện: từ từ đưa 2 chân ra phía ngoài tới hết tầm, sau đó từ từ khép chân vào chính giữa và lặp đi lặp lại động tác.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-2

phong-ngua-te-nga-3

Bài 3: tập khỏe nhóm cơ phía trước chi dưới

·       Tư thế: người tập nằm ngửa, chân duỗi thẳng, chân còn lại có thể duỗi thẳng hoặc gập gối chông chân lên.

·       Thực hiện: nhấc từ từ chân đang duỗi lên khỏi mặt giường tới vị trí cao nhất có thể sau đó từ từ hạn chân xuống giường. Lặp đi lặp lại động tác 10 lần sau đó đổi chân.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-4
Bài 4: bài tập bắc cầu

·       Tư thế: người tập nằm ngửa, hai gối co, chân chống trên mặt giường.

·       Thực hiện: người tập từ từ nông mông khỏi mặt giường cho tới khi lưng và trên nằm trên một mặt phẳng. Trường hợp không nâng thẳng lưng được có thể tiến hành tới vị trí cao nhất có thể.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-5
Bài 5: tập khỏe nhóm cơ sau mông và đùi

·       Tư thế: người tập nằm sấp hai chân duỗi thẳng, tya có thể chống nhẹ hoặc kê gối phần ngực trên.

·       Thực hiện: thực hiện nâng từ từ từng bên chân một lên khỏi giường và hạ xuống. Đổi bên và lặp đi lặp lại.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-6
Bài 6: tập khỏe nhóm cơ trước đùi ở tư thế ngồi

·       Tư thế: người tập ngồi trên ghế lưng thẳng (nên sử dụng ghế tựa) hai chân chạm đất.

·       Thực hiện: từ từ duỗi thẳng gối, duy trì ở vị trí cao nhất khoảng 5 ~ 10 giây và từ tự hạ chân xuống đất. Đổi chân và lặp đi lặp lại động tác.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-7
Bài 7: dậm chân tại chỗ ở tư thế ngồi

·       Tư thế: người tập ngồi trên ghế lưng thẳng (nên sử dụng ghế tựa) hai chân chạm đất.

·       Thực hiện: người tập từ từ nhấc cao 1 chân khỏi mặt đất rồi hạ xuống nhấc chân còn lại lên. Lặp đi lặp lại động tác.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-8
Bài 8: gấp duỗi thân mình ở tư thế ngồi

·       Tư thế: người tập ngồi trên ghế lưng thẳng (nên sử dụng ghế tựa) hai chân chạm đất.

·       Thực hiện: người tập từ từ ngả người về phía trước sau đó từ từ đổ người về phía sau.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-9
Bài 9: bài tập ở tư thế đứng số 1

·       Tư thế: người tập đứng thẳng tay bám vào bàn hoặc vịn vào tường, lan can để giữ thăng bằng.

·       Thực hiện:

ü  Bài 1 nhón gót: từ từ kiễng gót hai bên lên vị trí cao nhất và hạ xuống.

ü  Bài 2 squat: từ từ khuỵu gối hạ thấp thân mình sau đó duỗi gối và đứng thẳng.

·       Cường độ: lặp đi lặp lại 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-10
Bài 10: bài tập ở tư thế đứng số 2

·       Tư thế: người tập đứng thẳng tay bám vào bàn hoặc vịn vào tường, lan can để giữ thăng bằng.

·       Thực hiện:

ü  Bài 3 đá chân sang bên: người tập đứng một chân, chân còn lại từ từ đá sang phía bên tới vị trí cao nhất có thể, lặp đi lặp lại động tác này sau đó đổi bên và làm tương tự.

ü  Bài 4 đá chân về phía sau: người tập đứng một chân, chân còn lại từ từ đá chân về phía sau tới vị trí cao nhất có thể, lặp đi lặp lại động tác này sau đó đổi bên và làm tương tự.

·       Cường độ: 10 lần/set, ngày 2 lần

phong-ngua-te-nga-11

5) Té ngã và môi trường sinh hoạt

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ té ngã. Các yếu tố như vật cản trong nhà, sàn nhà trơnthiếu ánh sáng là những yếu tố nguy cơ cao. Các biện pháp như sắp xếp đồ đạc gọn gàng, sử dụng gạch chống trơn, và cải thiện ánh sáng sẽ giúp giảm nguy cơ té ngã.

6) Lời khuyên của chuyên gia phục hồi chức năng

  • Sử dụng thiết bị hỗ trợ như gậytay vịn không nên chỉ khi gặp khó khăn, mà nên sử dụng từ sớm khi cảm thấy cần sự hỗ trợ để phòng tránh té ngã.
  • Chú ý đến giày dép và trang phục, chọn lựa giày phù hợp và thoải mái giúp duy trì sự ổn định khi di chuyển.
  • Tập luyện đều đặn và duy trì chế độ ăn uống hợp lý, bổ sung đủ proteinvitamin D để tăng cường sức khỏe xương và cơ.
Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa té ngã!
 
Té ngã không phải là hệ quả tất yếu của tuổi già mà là vấn đề có thể phòng tránh nếu được đánh giá đúng và can thiệp kịp thời. Việc kết hợp giữa luyện tập tăng cường sức mạnh, cải thiện thăng bằng, điều chỉnh môi trường sống và sử dụng thiết bị hỗ trợ phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ té ngã và các biến chứng đi kèm. Quan trọng hơn, phòng tránh té ngã cần được nhìn nhận như một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chủ động từ bản thân người cao tuổi, gia đình và đội ngũ nhân viên y tế. Với định hướng đào tạo gắn liền thực tiễn chăm sóc cộng đồng, Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam luôn chú trọng trang bị cho sinh viên ngành Kỹ thuật phục hồi chức năng khả năng đánh giá nguy cơ, hướng dẫn luyện tập và tư vấn môi trường sinh hoạt an toàn, góp phần nâng cao chất lượng sống và bảo vệ sự độc lập cho người cao tuổi.
 
Đỗ Minh Hải – Kỹ thuật phục hồi chức năng THUV
 
Tài liệu tham khảo: sổ tay vật lý trị liệu (Nhật Bản) – 18 Phòng tránh té ngã
Giới thiệu văn hóa Nhật Bản – Tết

Tôi xin giới thiệu với mọi người về Tết của Nhật Bản. Tết là một...

LỢI ÍCH CỦA VIỆC THAM GIA BẢO HIỂM Y TẾ SINH VIÊN

Những điều cần biết về Bảo hiểm y tế học sinh, sinh viên (Hình minh...

Giới thiệu văn hóa Nhật Bản – Trà đạo

Bạn đã từng uống trà matcha chưa? Ở Nhật Bản, trà bắt đầu được phổ...

Chung tay phòng chống tác hại của thuốc lá vì sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng

Thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng...

Kinh nghiệm tìm hiểu ngành nghề và trường học phù hợp khi tham gia dự thi vào Đại học

Bước vào giai đoạn cuối cấp THPT, việc lựa chọn ngành nghề và trường đại...

Phòng ngừa đau lưng – Bảo vệ cuộc sống mỗi ngày

Đau lưng là một trong những vấn đề cơ xương khớp phổ biến nhất hiện...