Quẻ bói đầu năm – Nét giao thoa văn hóa tâm linh giữa Việt Nam và Nhật Bản

Mỗi khi năm mới bắt đầu, con người thường có xu hướng nhìn lại chặng đường đã qua và hướng tâm trí về tương lai phía trước. Trong khoảnh khắc giao mùa thiêng liêng ấy, nhu cầu tìm kiếm sự an yên, định hướng và niềm tin cho một khởi đầu mới trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Chính trong bối cảnh đó, những phong tục như bói quẻ đầu năm ra đời và tồn tại như một phần của đời sống tinh thần, phản ánh khát vọng chung về bình an và hy vọng.

Trong môi trường giáo dục mang tính giao thoa văn hóa như Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam, việc tìm hiểu và trân trọng các phong tục truyền thống của Việt Nam và Nhật Bản không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn góp phần nuôi dưỡng sự thấu hiểu và kết nối giữa các nền văn minh.

Ở Việt Nam, phong tục xin quẻ đầu năm gắn liền với Phật giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian. Người dân thường đến chùa, đền, phủ vào dịp Tết Nguyên Đán hoặc rằm tháng Giêng để xin quẻ, xin xăm. Những địa điểm nổi tiếng như chùa Hương, chùa Bái Đính, đền Trần, phủ Tây Hồ… trở thành không gian linh thiêng cho hoạt động này.

Một số hình thức bói quẻ đầu năm thường gặp ở Việt Nam gồm:

• Xin xăm: Lắc ống xăm để rơi ra một thẻ có số, tương ứng với bài thơ hoặc lời sấm.
• Bói Kiều: Dựa vào các câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du để luận đoán vận mệnh.
• Xin quẻ Kinh Dịch: Áp dụng triết lý âm dương – ngũ hành để giải đoán sự việc.

Nội dung quẻ thường được viết dưới dạng thơ lục bát hoặc văn vần, mang tính ẩn dụ, yêu cầu người xin quẻ phải suy ngẫm và đối chiếu với hoàn cảnh thực tế của bản thân.

Đối với người Việt, quẻ bói đầu năm không mang tính quyết định số phận, mà là lời khuyên mang tính định hướng. Dù quẻ tốt hay xấu, điều quan trọng là cách con người hành xử: sống thiện lành, nỗ lực lao động, giữ tâm an thì vận mệnh sẽ dần chuyển biến theo hướng tích cực.

Tương tự Việt Nam, người Nhật cũng có truyền thống xin quẻ đầu năm, nhưng dưới hình thức riêng biệt và mang đậm dấu ấn Thần đạo. Omikuji phản ánh tinh thần kỷ luật, lạc quan và chủ động của xã hội Nhật Bản.

Tại Nhật Bản, quẻ bói đầu năm được gọi là Omikuji (おみくじ). Đây là một nét văn hóa lâu đời, gắn liền với Thần đạo (Shinto) và Phật giáo. Vào dịp năm mới, người dân Nhật thường đi Hatsumōde – chuyến viếng thăm đền chùa đầu tiên trong năm – và xin Omikuji để biết vận trình sắp tới.

Omikuji thường được in sẵn, chia thành các mức độ vận may như:

• 大吉 (Daikichi): Đại cát – vận may rất tốt
• 中吉 (Chūkichi): Trung cát
• 小吉 (Shōkichi): Tiểu cát
• 吉 (Kichi): Cát
• 凶 (Kyō): Hung

Bên cạnh mức độ may mắn, Omikuji còn đưa ra lời khuyên cụ thể về:

• Học tập – sự nghiệp
• Tình duyên
• Sức khỏe
• Tài chính

Một nét đặc trưng thú vị của Omikuji là:

• Nếu quẻ tốt, người xin quẻ thường mang về như một lời động viên.
• Nếu quẻ xấu, họ sẽ buộc tờ quẻ lên cành cây hoặc giá đỡ trong khuôn viên đền chùa, với niềm tin rằng điều không may sẽ được “để lại”, không theo mình về nhà.

Điều này thể hiện tinh thần lạc quan, chủ động chuyển hóa vận rủi của người Nhật.

Mặc dù hình thức khác nhau, quẻ bói đầu năm ở Việt Nam và Nhật Bản có nhiều điểm tương đồng đáng chú ý:

Tiêu chí	Việt Nam	Nhật Bản
Không gian	Chùa, đền, phủ	Đền Thần đạo, chùa
Hình thức	Xin xăm, thơ, lời sấm	Quẻ in sẵn
Tính chất	Ẩn dụ, cần suy ngẫm	Rõ ràng, cụ thể
Thái độ tiếp nhận	Tin nhưng không mê	Tin có chọn lọc

Cả hai nền văn hóa đều coi quẻ bói là lời nhắc nhở để sống tốt hơn, chứ không phải công cụ chi phối hoàn toàn tương lai.

Trong xã hội hiện đại, khi khoa học và y học phát triển mạnh mẽ, những phong tục như bói quẻ đầu năm vẫn giữ được vị trí riêng trong đời sống tinh thần. Đối với sinh viên, giảng viên và cán bộ trong môi trường học thuật – y khoa, đây có thể được nhìn nhận như một di sản văn hóa, giúp con người cân bằng giữa lý trí khoa học và đời sống tinh thần.

Việc tìm hiểu các phong tục truyền thống của Việt Nam và Nhật Bản cũng góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường sự thấu hiểu lẫn nhau – điều đặc biệt có ý nghĩa trong môi trường giáo dục quốc tế như Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam.

 

Quẻ bói đầu năm, dù ở Việt Nam hay Nhật Bản, đều phản ánh khát vọng muôn thuở của con người về một tương lai bình an và tốt đẹp. Không phải là công cụ quyết định số phận, những lá quẻ ấy là lời nhắc nhở để mỗi người sống tỉnh thức, có trách nhiệm và chủ động trước lựa chọn của mình.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đặc biệt tại Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam – nơi giao thoa giữa văn hóa Việt Nam và Nhật Bản – việc trân trọng và tìm hiểu các phong tục truyền thống chính là cách để nuôi dưỡng bản sắc, tăng cường sự thấu hiểu và xây dựng một môi trường giáo dục nhân văn, giàu chiều sâu văn hóa.